Zonder verleden geen heden: De Hoven in oorlogstijd

Van Klarenbeek naar bevrijding

Mei lag net achter ons toen we deze nieuwsbrief schreven. Een mooi moment om een bijzonder verhaal te vertellen. Want de oorlog heeft De Hoven hard geraakt — harder dan veel mensen weten.

10 mei 1940 — Vroeg in de ochtend

Het is nog geen vijf uur. Agenten lopen langs de deuren in De Hoven. Hun boodschap is duidelijk: vertrek nu.
De Hoven ligt aan de andere kant van de IJssel, tegenover de stad. Dat maakt de wijk gevaarlijk. De bruggen kunnen elk moment opgeblazen worden. En het geschut kan de wijk treffen.

De mensen pakken hun spullen. Ze nemen mee wat de gemeente zegt: eten voor twee of drie dagen, bestek, dekens en de distributiestamkaart. Dan vertrekken ze. Lopend, want er is geen vervoer. Alleen zieken en mensen die niet kunnen lopen, krijgen een paard en wagen.

Om zeven uur ’s morgens lopen 2.031 Hovenaren richting Klarenbeek. Een enkeling blijft achter om de dieren te verzorgen.

Rond half zes ontploffen de spoor- en verkeersbrug over de IJssel. De knal is tot ver te horen. Het geschut dat volgt, richt veel schade aan. Huizen in de Achterhoven, de Baankstraat, de Oude Touwbaan en op de Vliegendijk worden verwoest. In de Spoordijkstraat verdwijnt een heel blok van tien woningen.

Op 13 mei mogen de meeste mensen terug. Maar niet iedereen vindt zijn huis nog zoals hij het heeft achtergelaten. Sommige huizen zijn verwoest. En er is geplunderd. Voor de gedupeerden komt er een steuncomité. De Zutphensche Courant schrijft op 16 mei 1940: “Laten we niet bij de pakken neer gaan zitten, maar de hand aan de ploeg slaan.”

8 april 1945 — Zutphen is vrij. De Hoven nog niet.

Na vijf jaar bezetting wordt Zutphen op 8 april 1945 bevrijd door Canadese soldaten. Maar De Hoven niet. De IJssel ligt er nog tussen. Er is geen brug meer. De strijd in de wijk duurt nog een volle week.

Op 14 april, de laatste dag, gaat het verschrikkelijk mis. In een schuilkelder aan de Weg naar Voorst schuilen zeventien mensen al dagenlang voor het geweld. Dan slaat er een granaat in. Zeven mensen sterven. Riek Abbink is dan negen jaar oud. Ze overleeft de inslag. Haar moeder en haar twee broertjes Gerrit en Johan niet.

Rond vijf uur in de middag is De Hoven vrij. En daarmee is heel Zutphen bevrijd.
Vijfentwintig Hovenaren overleefden de oorlog niet. Hun namen staan op de herdenkingsplek in de wijk.

Een verhaal dat nu is opgeschreven

Vorig jaar, tachtig jaar na de bevrijding, maakten Hovenaren voor het eerst een boek en een film over de oorlog in hun wijk. Gemaakt door en voor de Hovenaren zelf.

Straks verrijst in De Hoven Noord een nieuwe wijk. Maar het verleden van deze plek vergeten we niet.

Bronnen foto’s: beeldbankwo2.nl