Kijkje in de keuken: slim omgaan met energie in De Hoven Noord
Bij De Hoven Noord wordt niet alleen nagedacht over woningen en wegen. Ook energie krijgt vanaf het begin veel aandacht. Dat is nieuw. En noodzakelijk. We spraken met Willem Heesen, gebiedsregisseur bij Liander en Erik van Marrewijk, senior Energieadviseur bij energieadviesbureau Stel. Zij werken samen met de gemeente Zutphen aan een slimme energieaanpak voor de nieuwe wijk.
Willem en Erik: wie zijn zij?
Willem is gebiedsregisseur bij Liander. Liander beheert het elektriciteitsnet in jouw straat en buurt. Willem zorgt dat Liander vroeg betrokken is bij nieuwbouwprojecten. Zo kunnen er aan het begin al slimme keuzes worden gemaakt. Geen verrassingen achteraf.
Erik werkt voor Stel, een energieadviesbureau. Hij helpt gemeenten en bedrijven met het verduurzamen van gebouwen en wijken. Voor De Hoven Noord is hij ingehuurd door de gemeente Zutphen. Hij brengt alle belangen in kaart en maakt keuzes bespreekbaar. Niet alleen technische keuzes, maar ook financiële. Want elke keuze heeft gevolgen voor de bouwer, voor Liander én voor de toekomstige bewoner.
Eerder aan tafel
Vroeger werd energie meestal pas aan het einde van een bouwproject geregeld. Het plan lag al klaar en Liander moest het stroomnet “er maar in passen”. Dat kostte tijd en geld. En er was weinig ruimte meer voor slimme oplossingen.
Bij De Hoven Noord is dat anders. Willem denkt nu al vroeg mee. Zo bleek dat de geplande elektriciteitshuisjes, die groene of witte kastjes die je in wijken ziet, in de voorlopige plannen op een technisch onhandige plek stonden. Door dat vroeg te bespreken, kon het worden aangepast. Zonder grote kosten achteraf.
“Het gaat niet alleen om techniek,” zegt Willem. “Je moet ook rekening houden met water, groen en de inrichting van de wijk. Alles heeft invloed op elkaar.”
Dat klinkt logisch. Maar het is een grote verandering. Want bij Liander waren medewerkers gewend om plannen te beoordelen als alles al vaststond. Nu denken ze al mee als er nog niets zeker is. Dat vraagt een andere manier van werken.
Het probleem zit niet in hoevéél stroom we gebruiken
We gebruiken steeds meer stroom. We rijden elektrisch, koken op inductie en gebruiken warmtepompen. Maar we besparen ook veel, door LED-verlichting en zuinigere apparaten. In Gelderland steeg het totale stroomverbruik tussen 2015 en 2024 met maar 2%.
Het echte probleem zit in het moment waarop we stroom gebruiken
“Het gaat niet zozeer om méér verbruik,” legt Erik uit. “Maar om piekmomenten. Aan het einde van de middag komt iedereen thuis. De auto gaat aan de lader. De inductieplaat gaat aan. Op dat moment is er te veel vraag tegelijk.”
Vergelijk het met het verkeer. Op maandagochtend om drie uur ’s nachts is de weg leeg. Maar op dinsdagmiddag om half vijf staat alles vast. Niemand gebruikt de weg méér dan anders. Maar iedereen doet het op hetzelfde moment. Met stroom werkt het precies zo.
En dan is de vraag: maak je de weg breder? Of zorg je dat mensen op een ander moment vertrekken? Bij stroom geldt hetzelfde. Je kunt kabels verzwaren, maar je kunt ook slimmer omgaan met wanneer je stroom gebruikt. Beide zijn nodig. Maar het slimmer gebruik is voor de korte termijn de snelste winst.
Willem legt het verschil tussen de twee grote stroomnetten uit: “TenneT beheert de snelwegen van het stroomnet. Liander beheert de kleinere wegen. De files die je in het nieuws hoort? Die zitten vooral op de snelwegen. Maar ook lokaal merken we de gevolgen.”
Slimmer bouwen, slimmer gebruiken
De oplossing zit in twee dingen: slimmer bouwen én slimmer gebruik.
Neem de warmtepomp. Die verwarmt je huis zonder gas. Maar niet elke warmtepomp is hetzelfde. Een pomp die warmte haalt uit de bodem of uit bijvoorbeeld het water in de IJssel (dat heet aquathermie), gebruikt minder stroom dan een pomp die werkt op buitenlucht. Hoe beter de warmtebron, hoe minder elektriciteit je nodig hebt. Dat scheelt in de belasting van het stroomnet. En uiteindelijk ook in de kosten op je energierekening.
Een ander voorbeeld is het laden van elektrische auto’s. Niet iedereen tegelijk op het piekmoment, maar gespreid over de avond. Dat kan automatisch worden geregeld. De auto laadt gewoon op, maar op een moment dat het net er beter tegen kan. De bewoner merkt er niets van.
“Je wilt gedrag zoveel mogelijk automatiseren,” zegt Willem. “Want vragen aan mensen om bewust op een ander moment stroom te gebruiken, werkt maar tot op zekere hoogte. Iemand die om vijf uur thuiskomt, gaat gewoon koken. Dat is logisch. Maar een auto die automatisch later oplaadt, dat werkt wél.”
Bewuste keuzes maken
Er is zelden één perfecte oplossing. Elke keuze heeft gevolgen voor kosten, duurzaamheid en het stroomnet. Soms is de meest duurzame optie te duur voor de projectbegroting. Dan moeten er andere belangen worden meegewogen. Dat kan gaan over geld, maar ook over ruimte. Want als er een kabel dieper moet worden aangelegd, moeten misschien bomen anders worden geplant. Of een watergang anders worden aangelegd.
“Mijn rol is niet om te bepalen wat de beste keuze is,” zegt Erik. “Maar om alle belangen zichtbaar te maken. Wat kost het de bouwer? Wat kost het Liander? Wat betaalt de toekomstige bewoner? Pas dan kun je echt een goede afweging maken.”
Vroeger werden die keuzes ook gemaakt. Maar vaak zonder dat iedereen goed wist wat de gevolgen waren. Nu energie zo’n grote rol speelt, kan dat niet meer. Want zonder goede stroomaansluiting kan niemand een huis betrekken. Energie is geen detail meer. Het is een basisvoorwaarde.
Bouwen aan een toekomstbestendige wijk
Beide partijen hopen dat De Hoven Noord een wijk wordt waar bewust met energie wordt omgegaan. Nu én in de toekomst.
“Als we hier slim bouwen,” zegt Willem, “houden we ruimte over op het stroomnet voor volgende projecten. We bouwen niet alleen voor De Hoven Noord, maar voor de hele regio.”
Erik voegt toe: “Al zou ik ook al blij zijn als iedereen beter begrijpt wat er speelt. Dat de keuzes die worden gemaakt, bewust worden gemaakt. Dat is al enorme winst.”
De Hoven Noord wordt stap voor stap ontwikkeld. De energieaanpak is daar een belangrijk onderdeel van. Houd de nieuwsbrief in de gaten voor de laatste stand van zaken.