Van veer naar brug: al eeuwen naar de overkant
Wie vanuit De Hoven naar de binnenstad van Zutphen gaat, steekt even de Oude IJsselbrug over. Lopend, op de fiets of met de auto: een paar minuten later ben je aan de andere kant. Maar eeuwen geleden was dat heel anders. Hoe kwamen de inwoners van De Hoven toen eigenlijk in Zutphen?
Met het veer naar Zutphen
Voordat er een brug was, staken mensen de IJssel over met een veer. Aan de kant van Zutphen kwamen zij uit bij de Marschpoort. Deze stadspoort stond ongeveer aan het einde van de huidige Groenmarkt. Via de poort kwam je bij de kade, de schepen op de IJssel en het stadsveer.
De ligging van De Hoven was toen al belangrijk. Wegen vanuit de richting Arnhem en Apeldoorn kwamen hier bij elkaar. Wie verder wilde naar Zutphen, moest daarna de IJssel over.
In 1485 kwam de eerste brug
In 1485 veranderde dat. Zutphen bouwde de eerste vaste brug over de IJssel. Dat was niet alleen handig voor mensen die naar de overkant wilden. De brug was ook belangrijk voor de handel.
Zutphen was in die tijd een Hanzestad. Veel handel ging lange tijd via de rivier. Maar ook handel over land werd steeds belangrijker. Dankzij de brug konden mensen, karren en goederen makkelijker van en naar de stad.
Het jaar 1485 is zo belangrijk in de geschiedenis van Zutphen dat er een grote maquette bestaat waarop de stad in precies dat jaar is nagebouwd. De maquette is te zien in de Bourgonjetoren aan de Waterstraat in Zutphen, waar sinds 2024 De Hanzeaat is gevestigd. Hier kun je goed zien hoe Zutphen eruitzag in het jaar waarin de eerste brug over de IJssel werd gebouwd. (zutphen1485.nl)
Een brug op schepen
De eerste brug bleef niet voor altijd liggen. Vanaf 1604 had Zutphen een schipbrug. De naam zegt eigenlijk al wat het was: een brug die op schepen dreef.
Verschillende schepen lagen naast elkaar in de IJssel. Daaroverheen lag een houten brugdek. Als een schip over de IJssel wilde varen, kon een deel van de brug worden geopend.
Een bijzonder stukje van deze geschiedenis is nog steeds te zien. In de Museumhaven van Zutphen ligt een oud brugschip dat ooit deel uitmaakte van de schipbrug.
Steeds weer een nieuwe verbinding
Door de eeuwen heen veranderde de oversteek nog verschillende keren. In 1855 kwam er een tijdelijke hulpbrug. In 1865 werd een grote nieuwe brug gebouwd die ook geschikt was voor de trein.
Ook oorlogen hadden gevolgen voor de bruggen. Op 10 mei 1940 werden de verkeersbrug en de spoorbrug opgeblazen om de Duitse opmars te vertragen. Een jaar lang moesten mensen opnieuw met een pontje de IJssel over.
In 1941 kwamen er tijdelijke bruggen. In april 1945 werden deze tijdens de gevechten rond de bevrijding opnieuw vernield.
Daarna kwamen er weer nieuwe bruggen. Die vormen de basis van de verbinding die we nu kennen.
De IJssel scheidt én verbindt
De IJssel vormt al eeuwen de grens tussen De Hoven en de Zutphense binnenstad. Tegelijk verbindt de rivier beide kanten ook met elkaar.
Hovenaars (of Heuvenezen) gingen naar de stad om te werken, boodschappen te doen, producten te verkopen of familie en vrienden te bezoeken. En andersom kwamen mensen vanuit Zutphen naar De Hoven en reisden zij verder richting de Veluwe.
Tegenwoordig verbindt de Oude IJsselbrug De Hoven rechtstreeks met de binnenstad. In 2017 kreeg de brug een breder fiets- en voetpad. Zo blijft de eeuwenoude route naar de overkant zich aanpassen aan de tijd.
De volgende keer dat je over de Oude IJsselbrug fietst of wandelt, is het misschien leuk om daar even bij stil te staan. Op ongeveer deze plek steken mensen al eeuwen de IJssel over. Eerst met een veer, later over verschillende bruggen.
De manier waarop veranderde. De verbinding tussen De Hoven en Zutphen bleef.
Bronnen
● Erfgoedcentrum Zutphen / Zutphen 1485 – over de eerste IJsselbrug in 1485 en de betekenis daarvan voor de handel over land.
● MijnGelderland – over de verschillende IJsselbruggen bij Zutphen, waaronder de schipbrug uit 1604, de hulpbrug uit 1855 en de brug uit 1865.
● Kijk op Zutphen – over het opblazen van de bruggen in 1940 en 1945 en de tijdelijke verbindingen in de oorlogsjaren.
● Gemeente Zutphen – over de Oude IJsselbrug als verbinding tussen De Hoven en de binnenstad en de verbreding van het fiets- en voetpad in 2017.